Crew Resource Management (CRM)

Crew Resource Management is het managen van alle hulpbronnen die het team ter beschikking staan ten behoeve van een effectief en veilig proces:

Beschikbare informatie
Apparatuur
Patiënt en familie
De teamleden zelf met al hun kennis, ervaring, waarneming, intuïtie, denken en handelen

Niet alleen voor handen zijnde faciliteiten bepalen de werkomstandigheden, maar bijvoorbeeld ook de werkdruk van ‘het moment’, het aantal beschikbare zorgprofessionals en hoe deze met elkaar samenwerken. Ook emoties kunnen een belangrijke rol spelen. Denk bijvoorbeeld aan situaties waarin sprake is van (dreigende) agressie of een confrontatie met zeer ernstige ziekte of letsels.

Talloze factoren kunnen de kwaliteit van een behandeling in gevaar brengen. Men moet zich hiervan bewust zijn en proberen oplossingen te bedenken.

Waarom Crew Resource Management?
Uit onderzoek blijkt dat in 70% van vermijdbare incidenten menselijk falen de hoofdoorzaak is.
CRM verhoogt de veiligheidscultuur: professionals worden zich meer bewust van hun verantwoordelijkheden en de omgang met fouten verbetert.

5 Kenmerken van High Reliability Organizing (optimale situatie)

Hoge mate van gerichtheid op wat er mis kan gaan
Voorkomen van te simpele conclusies
Gevoeligheid voor signalen uit het (productie)proces
Toewijding aan veerkracht
Respect voor expertise

Hindernissen voor situational awareness en teamwork

Ontbreken van kennis of bewustzijn wat betreft de aard en impact van de menselijke feilbaarheid en beperkingen.
Niet weten hoe het effectiever kan.
Strijdigheid met bestaande routines, normen, overtuigingen, ongeschreven regels.
Schroom of angst om ongevraagd een andere mening in te brengen, elkaar aan te spreken en feedback te geven (speak up). Met name de hiërarchische verhoudingen zijn hierin belemmerend.
Het ontbreken van tijd of prioriteit om met het hele team overzicht te creëren en te leren van incidenten en complicaties.

Hulpmiddelen voor situational awareness en teamwork

Nieuwe routines waar soms feedback ingebouwd is ((de)briefings, overdrachten (bijv. SBARR), etc.)
Gestructureerde communicatie: closed loop, cross monitoring, checklists, roep bij naam, etc.
Een kernteam, dat de implementatie van nieuwe werkwijzen en routines ondersteunt op de werkvloer, voortgang bewaakt en de spiegel voorhoudt.

De behandeling en bewaking van een beademde patiënt op de IC zijn hoogcomplex en vragen om uitstekende samenwerking binnen een multidisciplinair team. Naast technische vaardigheden (instellen van de beademingsmachine, uitvoeren van diagnostiek, medicatietoediening) zijn vooral de niet-technische vaardigheden (non-technical skills) bepalend voor patiëntveiligheid en kwaliteit van zorg.

1. Situationeel inzicht

Bij de beademde IC-patiënt betekent situationeel inzicht dat ieder teamlid steeds het overzicht bewaart van de actuele toestand en mogelijke complicaties.

Informatie verzamelen: wat is de opname-indicatie (bijv. ARDS, sepsis, trauma), welke beademingsinstellingen zijn gebruikt en welke complicaties zijn eerder opgetreden?
Probleemherkenning: stijgende beademingsdrukken → sputumprop of verslechtering van longcompliantie?
Rolverdeling: wie is teamleider bij een acute situatie (bijv. tube dislocatie of acute desaturatie)?
Status acties: wat is al gedaan? (FiO₂ verhoogd, patiënt gesuctioneerd, tube gepositioneerd?)
Impact inschatten: wat betekent een interventie zoals PEEP-verhoging voor de circulatie of ICP?

Het delen van dit overzicht met het hele team voorkomt tunnelvisie en versnelt gezamenlijk handelen.

2. Besluitvorming

Bij de beademde patiënt kan de situatie plots verslechteren (bijv. desaturatie, hypotensie, alarmsignalen beademing). Dan is snelle en duidelijke besluitvorming cruciaal.

Probleem bevestigen: “Saturatie 80% ondanks FiO₂ 1,0 – dit is een acute hypoxemie.”
Team oproepen: intensivist, collega-verpleegkundige, eventueel anesthesie bij tubeprobleem.
ABCDE herstarten: eerst luchtweg en beademing checken, dan circulatie.
Heldere communicatie: het gekozen actieplan direct en ondubbelzinnig uitspreken (“Ik verhoog PEEP naar 12, bereid aspiratie voor”).

3. Teamwork

Zorg voor een beademde patiënt is altijd teamwork: artsen, verpleegkundigen, fysiotherapeuten, diëtisten en psychologen hebben elk een rol.
Een team functioneert optimaal wanneer:

Iedereen weet wie wat doet in een acute situatie.
Er open gecommuniceerd wordt: ook junior-verpleegkundigen moeten durven melden als zij een afwijking zien.
Teamleden elkaar ondersteunen: een collega neemt tijdelijk monitoring over tijdens aspiratie of proning.
Er respect is voor ieders deskundigheid: de fysiotherapeut weet bijvoorbeeld meer over mobilisatie onder beademing, de IC-verpleegkundige over beademingscurves.

4. Leidinggeven

Bij een acute situatie (bijv. tube los, spanningspneumothorax) neemt iemand het leiderschap. Op de IC is dit vaak de intensivist of senior IC-verpleegkundige.
Een goede leider bij de beademde patiënt:

Maakt vroegtijdig duidelijk: “Ik neem de leiding.”
Verdeelt taken: “Jij belt de intensivist, jij bereidt medicatie voor, ik beoordeel de tube.”
Blijft kalm en professioneel, ook bij alarmsituaties.
Toont empathie richting team én familie (“We werken er nu met het hele team aan om uw vader te stabiliseren”).
Houdt het overzicht en controleert of de acties effect hebben.

5. Taakbeheer

De zorg voor een beademde IC-patiënt bestaat uit parallelle taken: beademingsinstellingen checken, bloedgas afnemen, hemodynamiek monitoren, sedatie bijstellen, familie informeren. Dit vraagt om strakke coördinatie.

De leider en het team zorgen dat:

Vooraf een briefing plaatsvindt bij geplande acties (bijv. proning, broncho, extubatie).
Iedereen weet welke materialen nodig zijn (zuigsysteem, tube-reserve, beademingsballon).
Er een plan A-B-C is bij complicaties (bijv. bij mislukte extubatie direct re-intuberen of maskerventilatie starten).
Stress en vermoeidheid herkend worden bij teamleden, zeker bij langdurige instabiele situaties.
Na afloop een debriefing plaatsvindt: wat ging goed, wat kan beter?
Incidenten worden besproken en geregistreerd om van te leren.

Belangrijk inzicht

Doelstellingen van CRM:

Het bewust worden van risico’s (= Situational Awareness)
Het benutten van de capaciteiten van het team om risico’s te ondervangen

Situational awareness en teamwork kan verbeteren door het invoeren van nieuwe routines, gestructureerde communicatie en goede voortgangsbewaking en borging van verbeteringen.

Bij de mechanisch beademde IC-patiënt zijn deze non-technical skills in circa 70% van de casussen bepalend voor de afloop. Niet alleen kennis van beademingsinstellingen of pathofysiologie redt de patiënt, maar vooral:

Situationeel overzicht houden.
Snelle en duidelijke communicatie.
Teamwerk en leiderschap.
Goed taakbeheer.

Vorig hoofdstuk

Ga terug naar beginpagina E-learning

Volgende hoofdstuk